مسیر

تقويم تبليغى ماه مبارك رمضان
سيدعباس رفيعى‏ پور
بهار قرآن، ماه رمضان است، از امام صادق عليه ‏السلام نقل شده است: «با قرائت قرآن به استقبال اين ماه برويد.»

اعمال عمومى ماه رمضان
۱ ـ روزه داشتن: چنانچه افراد مكلّف عذر شرعى نداشته باشند، روزه‏ هاى اين ماه بر آنان واجب است.

۲ ـ صدقه دادن(۱)

۳ ـ ترك گناه: از بهترين كارهاى اين ماه ترك گناه است.(۲)

۴ ـ تلاوت قرآن: بهار قرآن، ماه رمضان است، از امام صادق عليه ‏السلام نقل شده است: «با قرائت قرآن به استقبال اين ماه برويد.»(۳)

۵ ـ تعقيبات مخصوص: پس از نماز اين تعقيبات خوانده شود.

«اللّهم ارزقنى حج بيتك الحرام فى عامى هذا و فى كلّ عام...

ياعلىُّ ياعظيم، ياغفور يارحيم، انت الرّب العظيم...

اللّهم ادخل على اهل القبور السّرور، اللّهم اغن كلّ فقير...»

صورت كامل آن‏ها در مفاتيح الجنان، آمده است.(۴)

۶ ـ پرهيز از پرخورى: كسانى كه در اين ماه از روزه داشتن مثل مسافران معافند، مكروه است كه پرخورى كنند.(۵)

۷ ـ خواندن دعاى مخصوص هر روز ماه مبارك رمضان كه در ضمن اعمال روزهاى اين ماه در مفاتيح ذكر شده است.(۶)

۸ ـ قبل از اينكه ۲۳ روز از ماه رمضان‏ بگذرد، مسافرت‏هاى غير ضرورى كراهت دارد.(۷)

۹ ـ احترام به كوچك و بزرگ:

حضرت محمد مصطفى صلى ‏الله ‏عليه ‏و‏آله هنگام ورود اين ماه در فرازى از مواعظ خود فرموده است: 

«به بزرگان احترام گذاريد و كودكان را مورد مهربانى و عطوفت قرار دهيد، با نزديكان خود رفت و آمد داشته باشيد. آن كه در اين ماه اخلاقش را نيكو نمايد، جواز عبور از صراط را به دست آورده است.»(۸)

۱۰ ـ اطعام روزه داران(۹)

۱۱ ـ خواندن دعاى افتتاح در هر شب(۱۰)

۱۲ ـ خواندن نافله هر شب(۱۱)

۱۳ ـ غسل

در شب‏هاى فرد و تمام شب‏هاى دهه آخر ماه مبارك رمضان، غسل مستحب است.(۱۲)

۱۴ ـ رعايت آداب افطار:

الف ـ هنگام افطار، پس از تلاوت سوره قدر، دعاى زير خوانده شود.

«اللهم لَكَ صُمتُ وَ عَلى رزقِكَ افطرْتُ وَ عَلَيكَ تَوكلتُ؛ پروردگارا براى تو روزه گرفتم و با رزقِ تو افطار كردم و بر تو توكل كردم.»

ب ـ با غذاى حلال، روزه خود را باز نمايد و بهتر است با خرما باشد.

ج ـ بهتر است افطار بعد از نماز مغرب و عشا باشد، مگر آن كه ضعف بر او غلبه كرده باشد، يا گروهى منتظر او باشند.(۱۳)

۱۵ ـ دعاى افتتاح در هر شب ماه مبارك رمضان خوانده شود. (۱۴)

۱۶ ـ نافله مخصوص هر شب ماه مبارك رمضان.(۱۵)

شب اول ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد پانزده مرتبه سوره قل هو الله احد... 

شب دوم ـ چهار ركعت، در هر ركعت بعد از حمد بيست مرتبه سوره اناانزلناه فى ليلة القدر...

شب سوم ـ ده ركعت در هر ركعت بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد....

شب چهارم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست مرتبه سوره انا انزلناه فى ليلة القدر...

شب پنجم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد....» و بعد از سلام صد مرتبه صلوات.

شب ششم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد يك مرتبه سوره تبارك الذى بيده الملك 

شب هفتم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد سيزده مرتبه سوره انا انزلناه فى ليلة القدر...

شب هشتم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره قل هو الله احد.... و بعد از سلام هزار مرتبه سبحان الله 

شب نهم ـ شش ركعت در بين نماز مغرب و عشا خوانده شود كه در هر ركعت بعد از حمد هفت مرتبه آية الكرسى و بعد از اتمام، پنجاه مرتبه اللهم صل على محمد و آل محمد.

شب دهم ـ بيست ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه سوره قل هو الله احد...

شب يازدهم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد، بيست مرتبه سوره انا اعطيناك الكوثر

شب دوازدهم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه انا انزلناه فى ليلة القدر

شب سيزدهم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست و پنج مرتبه سوره قل هو الله احد

شب چهاردهم ـ شش ركعت در هر ركعت بعد از حمد سى مرتبه سوره اذا زلزلت الارض زلزالها...

شب پانزدهم ـ چهار ركعت در دو ركعت اول بعد از حمد صد مرتبه سوره قل هو الله احد و در دو ركعت ديگر پنجاه مرتبه سوره قل هو الله احد

شب شانزدهم ـ دوازده ركعت در هر ركعت بعد از حمد دوازده مرتبه سوره الهيكم التكاثر

شب هفدهم ـ دو ركعت در ركعت اول بعد از حمد هر سوره كه بخواهد، بخواند و در ركعت دوم بعد از حمد صد مرتبه قل هو الله احد و بعد از سلام صد مرتبه لا اله الا الله

شب هيجدهم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست و پنج مرتبه انا اعطيناك الكوثر

شب نوزدهم ـ پنجاه ركعت در هر ركعت بعد از حمد سوره اذا زلزلت الارض زلزالها...

شب بيستم تا شب بيست و چهارم ـ در هر يك هشت ركعت به هر سوره‏اى كه بخواهد بخواند. 

شب بيست و پنجم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بيست و ششم ـ هشت ركعت در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بيست و هفتم ـ چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست و پنج مرتبه سوره قل هو الله احد

شب بيست و هشتم ـ شش ركعت در هر ركعت بعد از حمد صد مرتبه آية الكرسى و صد مرتبه قل هو الله احد و صد مرتبه سوره كوثر و بعد از نماز صد مرتبه صلوات 

شب بيست و نهم ـ دو ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست مرتبه سوره قل هو الله احد

شب سى ام ـ دوازده ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست مرتبه قل هو الله احد و بعد از نماز صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد. 

قابل توجه اينكه، در تمام نمازهاى ذكر شده هر دو ركعت، با يك سلام است.
 

اعمال مخصوص شب‏ها و روزهاى ماه مبارك رمضان:

شب اول:

۱ ـ زيارت حضرت ابا عبد الله الحسين عليه‏ السلام (۱۶)

۲ ـ خواندن دعاى مخصوص شب اول ماه رمضان. اين دعا در مفاتيح الجنان در ضمن اعمال شب اول آمده است.(۱۷)

روز اول:

۱ ـ غسل(۱۸)

۲ ـ نماز؛ اين نماز دو ركعت است كه در ركعت اول بعد از حمد سوره فتح و در ركعت دوم بعد از حمد هر سوره‏اى كه خواست بخواند.(۱۹)

۳ ـ معطر كردن 

۴ ـ دعاى روز اول ماه رمضان خوانده شود.(۲۰)

مناسبت‏هاى روز سوم:

۱ ـ نزول انجيل بر حضرت عيسى عليه‏ السلام ۲ ـ وفات شيخ مفيد در سال ۴۱۳ ه . ق ۳ ـ جنگ تبوك در سال ۹ ه . ق.

روز ششم:

مناسبت‏هاى اين روز عبارتند از: 

۱ ـ نزول تورات بر حضرت موسى عليه‏ السلام ۲ ـ ولايتعهدى امام رضا عليه ‏السلام در سال ۲۰۱ ه . ق.

اعمال:

۱ ـ نماز؛ اين نماز دو ركعت است كه در هر ركعت بعد از سوره حمد ۲۵ مرتبه قل هو الله احد... خوانده شود.

۲ ـ دعاى روز ششم.

شب سيزدهم:

اعمال شب سيزدهم ماه مبارك رمضان: 

۱ ـ نماز: دو ركعت است كه مطابق نماز سيزده رجب است كه در هر ركعت بعد از حمد سوره يس، ملك و اخلاق خوانده شود.(۲۱)

۲ ـ خواندن دعاى مجير(۲۲)

شب چهاردهم:

۱ ـ چهار ركعت نماز مطابق دستور شب سيزدهم رجب كه در دستور شب سيزدهم ماه رمضان ذكر شد.

۲ ـ قرائت دعاى مجير

اعمال شب پانزدهم: 

۱ ـ شش ركعت نماز؛ مطابق نمازى است كه در شب سيزدهم و چهاردهم ذكر شد. 

۲ ـ دعاى مجير

۳ ـ زيارت امام حسين عليه ‏السلام (۲۳)

روز پانزدهم: 

مناسبت: ولادت با سعادت امام حسن مجتبى عليه ‏السلام در سال سوم هجرى قمرى.

روز هفدهم:

جنگ بدر در سال دوم هجرت در اين روز اتفاق افتاد(۲۴)

روز نوزدهم:

مناسبت: ضربت خوردن حضرت على عليه ‏السلام در سال ۴۰ ه . ق

شب نوزدهم ماه مبارك رمضان با شب‏هاى بيست و يكم و بيست و سوم ـ كه به عنوان شب قدر در روايات از آن ياد شده است ـ از فضايل بسيارى برخوردار بوده و داراى اعمال مشترك و اعمال مخصوص هستند كه در ذيل توضيح داده مى‏ شود:

الف ـ اعمال مشترك:

۱ ـ غسل ؛ بايد مقارن غروب آفتاب انجام شود، بهتر است كه نماز شام با اين غسل خوانده شود.(۲۵)

۲ ـ نماز؛ اين نماز دو ركعت است كه در هر ركعت بعد از حمد، هفت بار سوره توحيد و پس از نماز هفتاد مرتبه «استغفر الله و اتوب اليه» خوانده شود. 

۳ ـ احياء 

۴ ـ قرآن بر سر گرفتن 

۵ ـ خواندن صد ركعت نماز

۶ ـ خواندن دعاى مخصوص (اللهم انى اَمسَيتُ لَكَ عبدا داخرا...(۲۶)

۷ ـ صدقه 

۸ ـ خواندن دعاى جوشن كبير

ب ـ اعمال مخصوص شب نوزدهم:

۱ ـ خواندن صد مرتبه «استغفر الله ربى و اتوب اليه» 

۲ ـ خواند صد مرتبه «اللهم العن قتلة امير المؤمنين» 

روز بيستم:

مناسبت: فتح مكه در سال هشتم ه . ق 

روز بيست و يكم:

مناسبت: شهادت حضرت على عليه ‏السلام در سال ۴۰ ه . ق 

شب؛ اعمال مشترك آن در شب نوزدهم توضيح داده شد. 

روز؛ اعتكاف (يك عمل مستحبى است كه حداقل مدت سه روز يا بيشتر جهت عبادت در مسجد مى‏ مانند)در دهه آخر ماه مبارك رمضان فضيلت بسيار دارد.

شب بيست و سوم

۱ ـ اعمال مشترك كه در اعمال شب نوزدهم ذكر شد.

۲ ـ خواندن دعاى «اللهم كن لوليك الحجة ابن الحسن... 

۳ ـ خواندن سوره‏ هاى عنكبوت، روم و دخان.

۴ ـ خواندن هزار بار سوره قدر 

۵ ـ خواندن دعاى مخصوص (اللهم امدد لى فى عمرى و اوسع لى فى رزقى...(۲۷)

شب بيست و هفتم 

اعمال مخصوص اين شب عبارتند از: 

۱- غسل 

۲- از امام زين العابدين عليه‏ السلام نقل شده است كه اين دعا را در اين شب مكرر مى‏ خواند: «اللهم ارزقنى التجافى عن دار الغرور و الاِنابة الى دار الخلود و الاستعداد للموت قبل حُلولِ الفوتِ؛(۲۸)

خدايا! جدا شدن از اين دنيا را روزيم كن و رسيدن به مكان جاودانى را نصيبم فرما و آمادگى براى موت را قبل از رسيدن فوت برايم فراهم كن.»

روز بيست و نهم ماه 

مناسبت: جنگ حنين در سال هشتم ه . ق

شب سى ام

دستورات ويژه شب سى ام: 

۱ ـ خواندن دعاى وداع با ماه رمضان (دعاى ۴۵ صحيفه سجاديه)(۲۹)

۲ ـ زيارت امام حسين عليه ‏السلام (۳۰)

۳ ـ محاسبه اعمال يك ماه (۳۱)

۴ ـ خواندن سوره ‏هاى: كهف، انعام و يس(۳۲)

۵ ـ غسل (۳۳)

۶ ـ يك صد مرتبه «استغفرالله و اتوب اليه»(۳۴)

۷ ـ خواندن دعاى زير: 

«اللهم لاتجعله آخرالعهد من صيامى لشهر رمضان و اعوذ بك اَن يَطْلُعَ فَجْرُ هذه الليلَةِ الاّ فقد غفرتَ لى؛ خدايا اين ماه رمضان را آخرين ماه رمضان عمر من قرار مده و پناه مى‏برم به تو از اين كه اين شب پايان يابد و طلوع فجر دميده باشد، الا اين كه مرا مورد غفران و آمرزش خود قرار دهى.»
 

روز سى ‏ام 

دستورات ويژه روز سى ‏ام: 

۱ ـ خواندن اين دعا را كه از امير المؤمنين عليه ‏السلام نقل شده است: «اللهم انى اسئلك اخبات المخبتين و اخلاص الموقنين و موافقة الابرار و استحقاق حقايق الايمان و الغنيمة من كل بِر و السلامة مِن كل اثم و وُجوبَ رَحمَتِكَ و عزائم مغفرَتِكَ و الفوزَ بالجنَة و النجاة من النار؛(۳۵) خدايا از تو فروتنى و خاكسارى در خواست مى‏ كنم و همچنين اخلاص موقنين و همنشينى با نيكان را و رسيدن به حقايق ايمان و بهره مندى از هر نيكى را و سلامت ماندن از هر گناهى را و وصول به رحمت تو را و بخشش گناهانم را و رسيدن به بهشت و نجات از آتش را» 

۲ ـ توسل به ائمه اطهار عليهم ‏السلام 

مرحوم ميرزا جواد ملكى تبريزى در اين مورد در كتاب «المراقبات» آورده است: «چون اين روز (سى‏ ام ماه مبارك رمضان) روز تقديم اعمال است، در آخر آن به ائمه توجه نموده و با تضرع و تواضع از آنان طلب اصلاح كارهاى خويش را بنمايد»(۳۶)

 

پى‏ نوشت‏ها:

---------------------------------------
۱ ـ بحار الانوار، ج ۹۸، ص ۸۲.
۲ ـ همان، ج ۹۶، ص ۳۵۶، ح ۲۵.
۳ ـ همان، ج ۱ و۳، ص ۳۸۶، ح ۱ و ۳.
۴ ـ مفاتيح الجنان، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ص ۱۷۷ ـ ۱۷۶.
۵ ـ عروة الوثقى، ج ۲، ص ۲۲۱.
۶ ـ مفاتيح الجنان، ص ۲۰۲.
۷ ـ عروة الوثقى، ج ۲، ص ۲۲۱.
۸ ـ بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۵۶، ح ۲۵.
۹ ـ مصباح كفعمى، ص ۶۳۲.
۱۰ ـمصباح المتهجد، ص ۵۲۰.
۱۱ ـ مفاتيح الجنان، ص ۲۳۸.
۱۲ ـ عروة الوثقى، ج ۱، ص ۴۵۹.
۱۳ ـ مفاتيح الجنان، ص ۱۷۸.
۱۴ ـ مصباح المتهجد، ص ۵۲۰ و مفاتيح الجنان، ص ۱۷۹.
۱۵ ـ بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۳۵۸ و مفاتيح الجنان، ص ۲۳۸ و زاد المعاد، علامه مجلسى، فصل آخر، اعمال ماه رمضان.
۱۶ ـ بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۹۹، ح ۲۹.
۱۷ ـ مفاتيح الجنان، ص ۱۷۱، چاپ دفتر نشر فرهنگ. 
۱۸ ـ عروة الوثقى، ج ۱، ص ۴۵۹.
۱۹ ـ مفاتيح الجنان، ص ۲۲۰.
۲۰ ـ همان، ص ۲۳۹؛ مصباح كفعمى، ص ۶۱۲.
۲۱ ـ مفاتيح الجنان، ص ۱۴۲.
۲۲ ـ همان، ۲۲۳ ـ مصباح الكفعمى، ص ۲۶۸.
۲۳ ـ بحارالانورا، ج ۱۰۱، ص ۹۹، ح ۲۹.
۲۴ ـ تقويم عبادى، ص ۹۰.
۲۵ ـمفاتيح الجنان، ص ۲۲۵.
۲۶ ـ همان. 
۲۷ ـ همان، ص ۲۳۵.
۲۸ ـ همان، ص ۲۳۶.
۲۹ ـ مصباح كفعمى، ص ۶۳۴.
۳۰ ـ بحار الانوار، ج ۱۰۱، ص ۹۹، ح ۲۹؛ وسائل الشيعة، ج ۱۰، ص ۳۶۹.
۳۱ ـ المراقبات، ص ۱۶۱، 
۳۲ ـ مفاتيح الجنان، ص ۲۳۶.
۳۳ ـ وسائل الشيعه، ج ۲، ص ۹۵۲.
۳۴ ـ مفاتيح الجنان، ص ۲۳۶.
۳۵ ـ همان.
۳۶ ـ المراقبات، ص ۱۶۶.

منبع: ‏مبلغان، شماره ۱۱