سه شنبه ۲۴ تير ۱۳۹۹ /۲۳ ذو القعدة ۱۴۴۱

مسیر

کتاب زبان فقه و حقوق اثر جدید حجت الاسلام والمسلمین احمد واعظی از سوی موسسه بوستان کتاب دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم منتشر شد.

به گزارش بلاغ،  به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، کتاب زبان فقه و حقوق اثر جدید حجت الاسلام والمسلمین احمد واعظی از سوی موسسه بوستان کتاب دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم منتشر شد. 

آشنایی با کتاب

 فقه و حقوق اگرچه دانشی هنجاری و مربوط به هدایت و تنظیم رفتارها و مناسبات انسانی است و در فقه، افزون بر این، هدایت رفتار عبادی را نیز بر عهده دارد، امّا مانند هر قلمروی دانشی دیگر موضوع تأملات فلسفی نیز قرار می‌گیرد. بخش انبوه و وسیعی از پرسش‌های مربوط به فقه و حقوق جزء مسائل آن قرار می‌گیرد که در چارچوب روش و منابع فقه و حقوق پاسخ خود را دریافت می‌کند، امّا بخشی از پرسش‌ها جنبه فلسفی داشته و جزء مسائل این دانش هنجاری محسوب نمی‌شود، زیرا با نگاهی بیرونی کلیّت فقه و حقوق را موضوع برخی تأملات فلسفی قرار داده و درباره آن پرسش‌گری می‌کند. به طور طبیعی پاسخ به این قسم پرسش‌ها و تأملات با اسلوب و روش و منابع معرفتی مرسوم در پاسخ‌گویی به مسائل فقهی و حقوقی میسّر نیست و فلسفیدن و به‌کارگیری روش‌های تحلیلی و عقلی خاص خود را طلب می‌کند. به‌همین‌سبب در کنار دانش فقه و حقوق نیازمند شکل‌گیری و فربهی و شکوفایی دانش فلسفه حقوق و فلسفه فقه نیز هستیم.

فلسفه حقوق میدان گسترده‌ای از مباحث و مسائل را شامل می‌شود که نگارنده در فصل دوم مکتوب مختصری که پیش از این به نام «درآمدی بر نسبت فلسفه و حقوق» به چاپ رسید، فهرستی از اهم پرسش‌ها و محورهای بحثی فلسفه حقوق را آورده است. یکی از محورهای مهم در مباحث فلسفه فقه و حقوق، تأملات فلسفی در مورد زبان فقه و حقوق است. کتاب حاضر درخصوص این محور متمرکز شده است؛ از‌این‌رو اثری در زمینه فلسفه فقه و حقوق است که به زبان فقه و حقوق می‌پردازد.

ساختار کتاب

*فصل اول: متن فقهی و چالش های زبانی
این اثر در پنج فصل سامان یافته است. در فصل نخست به چیستی متن فقهی و چالش‌های زبانی و غیرزبانی معطوف به متن فقهی پرداخته می‌شود و نشان می‌دهد که تأملات انتقادی و چالش‌های نوپدید عرصه فقه اسلامی از چه خاستگاه و راهبردهایی برمی‌خیزد و کدامینِ آن‌ها وجه زبانی دارد.

*فصل دوم: متن حقوقی به مثابه گفتمان اجتماعی و تاریخی
فصل دوم مشتمل بر دو بحث مهم است: اوّل آن‌که متن حقوقی به طور عام و فارغ از این‌که به چه نظام حقوقی تعلق داشته باشد آیا نظیر سایر متن‌های ادبی، تاریخی و فلسفی است یا آن‌که ماهیتی متفاوت دارد و باید آن را به عنوان یک گفتمان اجتماعی و برساخته‌ در خدمت اهداف و مقاصد گفتمان اجتماعی و ایدئولوژیک خاص تصور کرد؟ قسمت دوم فصل دوم به مقوله تاریخ‌مندی متن فقهی و حقوقی به‌مثابه چالشی زبانی می‌پردازد و پس از شرح مختصر چهار تقریر از تاریخ‌مندی، به پاسخ استدلال‌هایی می‌پردازد که محدودیت‌های زبانی را دست‌مایه استدلال بر تاریخ‌مندی و فراعصری‌نبودن احکام فقهی قرار داده‌اند.

*فصل سوم: قانون به مثابه فعل گفتاری
فصل سوم به این مسئله می‌پردازد که آیا می‌توان متن حقوقی و قانون را به‌مثابه یک فعل گفتاری تلقی کرد. نظریه افعال گفتاری در فلسفه زبان و کاربردشناسی پی‌آمدهای مهمی درزمینه تفسیر متن دارد و قصد و نیّت گوینده و ماتن و زمینه (contex) حاکم بر گفتار را در تعیین معنای مراد و مقصود متکلم و فاعل فعل گفتاری، تعیین‌کننده و اکتفا به تفسیر لفظی اظهارات زبانی را ناکافی و گمراه‌کننده می‌داند. بررسی ادله موافقان و مخالفان افعال گفتاری بودن قوانین، وجهه همّت این فصل است و ثمره عملی این بحث در تفسیر قوانین عادی و قانون اساسی ظاهر می‌شود.

*فصل چهارم: زبان و حقوق
فصل چهارم از «زبان و حقوق» بحث می‌کند؛ برخلاف چهار فصل دیگر کتاب که از «زبان فقه و حقوق» بحث می‌کند. در این فصل، متن و زبان فقه و حقوق موضوع تأملات نیست، بلکه پیوند و ربط مطالعات فلسفی زبان با حقوق محل توجه است. پرسش محوری آن است که آیا عرصه حقوق به‌کلی بی‌نیاز و بی‌ارتباط با نظریه‌ها و رهاوردهای فیلسوفان زبانی است یا آن‌که نظریه‌های شکل‌گرفته در فلسفه زبان و سمانتیک و کاربردشناسی می‌تواند در حوزه حقوق پژواک داشته و توجه و اهتمام به آن‌ها ثمرات عینی و عملی داشته باشد؟

*فصل پنجم: صدق پذیری و استدلال در زبان فقه و حقوق
فصل پایانی به دو پرسش مهم می‌پردازد. در قسمت اوّل از صدق‌پذیری گزاره‌های فقهی و حقوقی بحث می‌شود. پرسش آن است که آیا اشتمال فضای حقوق و فقه به ادراکات اعتباری و مضامین وضعی و قراردادی مجالی برای اظهارات زبانی معرفت‌بخش و صدق و کذب‌پذیر باقی می‌گذارد؟ براساس کدامین شرایط و کدامین نظریه صدق می‌توان این صدق‌پذیری را تبیین کرد؟ قسمت دوم فصل پنجم، معطوف به امکان اقامه استدلال منطقی و تألیف قیاس استنتاجی در حوزه فقه و حقوق است. عالمان برجسته‌ای چون علامه طباطبائی و شهیدمطهری منکر امکان اقامه استدلال منطقی در مورد قضایای مشتمل بر ادراکات اعتباری هستند. نگارنده ضمن پاسخ به استدلال‌ها از امکان اقامه استدلال منطقی و استنتاج عقلی در عرصه فقه و حقوق دفاع می‌کند.

*تهیه کتاب
کتاب "زبان فقه و حقوق" به قلم حجت الاسلام والمسلمین احمد واعظی"رییس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم" در ۲۰۴ صفحه، قطع رقعی و به قیمت ۳۰ هزار تومان توسط موسسه بوستان کتاب منتشر شده است.
علاقه مندان جهت تهیه این کتاب و کسب اطلاعات بیشتر می توانند به فروشگاه های بوستان کتاب و یا نشانی اینترنتی www.bustaneketab.com مراجعه و یا با شماره تلفن ۳۷۷۴۲۱۵۵ با پیش شماره ۰۲۵ تماس حاصل کنند.