"طرح مرشدانه": ابتکاری نوین در آموزش دینی کودکان با تلفیق هنر، داستان و بازی

حجت‌الاسلام علی رجبی، مبلغ تخصصی معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی قم، در گفتگو با پایگاه اطلاع‌رسانی بلاغ، از "طرح مرشدانه" به عنوان روشی خلاقانه و تأثیرگذار برای انتقال مفاهیم دینی به کودکان و نوجوانان رونمایی کرد. این طرح که با بهره‌گیری از هنر قصه‌گویی، تصویرسازی و بازی طراحی شده، تلاش می‌کند تا با زبانی کودکانه و تعاملی، سیره اهل بیت (ع) را به نسل جدید منتقل نماید.

حجت‌الاسلام رجبی گفت: مرشدانه نوعی پرده خوانی به سبک جدید است، روایتِ تازه‌ای است از پرده‌خوانیِ کهن؛هنری قدیمی با زبانی نو، ساخته‌شده برای دنیای کودکان است . در مرشدانه، هر پرده بر پایه‌ی یک داستان و قصه‌ طراحی شده؛ هر پرده شامل ۷ تصویر مستقل است؛تصویرهایی تفکیک‌شده و هدفمند، تا کودک بدون سردرگمی قدم‌به‌قدم با قصه جلو برود و با آن ارتباط بگیرد. متن داستان، با نگاهی کاملاً کودکانه بازنویسی شده و به صورت چاپی همراه بسته ارائه می‌شود تا قصه هم شنیدنی باشد، هم خواندنی، هم ماندگار. 

وی در ادامه افزود: تمام تصویرها به سبک کودکانه و خیال‌انگیز طراحی شده‌اند؛ بی‌واسطه، صمیمی و متناسب با دنیای نگاه کودک. پرده‌ی مرشدانه، به همراه دفترچه داستان و چوب قصه‌گویی درون یک جعبه‌ی زیبا و دلنشین قرار گرفته؛ جعبه‌ای که آغاز یک ماجراجویی است. مرشدانه فقط یک قصه نیست… مرشدانه راهی است برای جان گرفتن قصه‌ها و فرصتی برای رشد تخیل، تقویت بیان و زنده‌شدن هنر شیرین قصه‌گویی در دل کودکان. و این تازه آغاز راه است؛ مرشدانه، داستان‌ها و پرده‌های متنوعی دارد تا هر بار، قصه‌ای تازه در انتظار کودک باشد.

حجت‌الاسلام رجبی اظهار داشت: در دنیای معاصر که کودکان و نوجوانان در معرض حجم گسترده‌ای از پیام‌های رسانه‌ای قرار دارند، یافتن روشی کارآمد برای آموزش دینی به نسل جدید، چالشی جدی به شمار می‌رود. کودکان امروز با پیام‌هایی مواجه هستند که اگرچه با زبان و جذابیت‌های کودکانه طراحی شده‌اند، اما محتوای آن‌ها غالباً با ارزش‌های دینی و فرهنگی ما فاصله زیادی دارد. از سوی دیگر، بسیاری از شیوه‌های سنتی آموزش دینی برای نسل امروز ناکارآمد یا کم‌اثر شده‌اند.

وی گفت: طرح مرشدانه با هدف پر کردن این فاصله و ارائه روشی نوین، ویژه کودکان و نوجوانان دوره ابتدایی طراحی شده است. این طرح که با زبان بصری، روایت داستانی و فضای تعاملی اجرا می‌شود، برای هر دو جنس (دختر و پسر) مناسب است. با توجه به ابزارهای قابل‌حمل، ساختار ساده و محتوای قابل تعمیم، این طرح ظرفیت اجرا در شهرها و مناطق مختلف کشور را داراست.

این مبلغ توانمند با اشاره به تاریخچه طرح، بیان کرد: طرح مرشدانه که یکی از محصولات گروه تربیتی-فرهنگی "بوستان غنچه‌ها" در مشهد است، از دغدغه یافتن روشی جذاب و درگیرکننده برای انتقال مفاهیم دینی به کودکان متولد شد. فرآیند اجرایی این طرح شامل چند مرحله است: ابتدا انتخاب قصه‌هایی با محتوای دینی و تاریخی که برای کودکان قابل درک باشد، سپس پرداخت داستانی با اوج و گره‌های دراماتیک همراه با تصویرسازی‌های ویژه، و در نهایت اجرای پرده‌خوانی توسط مجری با استفاده از پرده‌ای با ابعاد ۱۱۰ در ۷۰ سانتی‌متر.

حجت‌الاسلام رجبی در خصوص محتوای داستانی و محصولات پشتیبان، توضیح داد: داستان‌هایی چون "مسافر کوچک آسمانی" (حضرت رقیه)، "اسب و آقای مهربان" (امام حسین و حضرت حر)، "بابای مهربان من" (امام حسین و بخشش به چوپان)، و "یار مهربان" (حضرت زهرا بی وفایی مردم مدینه) ، "رعد سفید" ( پیروزی انقلاب اسلامی ) "نشان آفتاب" (امام زمان علیه السلام ) "لانه گنجشک" (امام رضا علیه السلام ) "باغ فدک ( حضرت زهرا سلام الله علیها ) تاکنون اجرا شده‌اند. پس از اجرای زنده، محصولات پشتیبان مانند بوم نقاشی با عنوان بوم رنگ ، صفحه بازی مسافر کوچک اسمانی، قصه ریسه ، نرم افزار اندروید اسب و آقای مهربان ، نرم افزار بابای مهربان من ، بازی کی پر؟ ، بازی کارتی دستمزد به کودکان ارائه می‌شود تا تعامل با محتوا استمرار یابد. وی افزود: «این محصولات نه تنها به جذب بیشتر کودکان کمک می‌کنند، بلکه باعث می‌شوند تا مفاهیم دینی در ذهن آن‌ها تثبیت شود.

وی در ادامه با اشاره به مدل اجرایی طرح، گفت: مدل اجرایی طرح مرشدانه ترکیبی از هنر، آموزش و سرگرمی است. قصه‌گویی به شیوه پرده‌خوانی اجرا می‌شود که در آن راوی داستان را با همراهی تصاویر متناسب روایت می‌کند. 

حجت‌الاسلام رجبی با تأکید بر اهمیت منابع انسانی، بیان کرد: منابع انسانی این طرح شامل راویان آموزش‌دیده، مربیان کودک، و گروه‌های طراحی و تصویرسازی است. این تیم‌ها با همکاری یکدیگر، محتوایی غنی و جذاب برای کودکان تولید می‌کنند.

این مبلغ توانمند در خصوص چالش‌ها و مزیت‌های طرح، اظهار داشت: از چالش‌های اصلی طرح می‌توان به کمبود بودجه تولید، عدم شناخت کافی نهادهای فرهنگی از این مدل، و ضعف در ارتباط با نهادهای خریدار بالقوه اشاره کرد. با این حال، مزیت نوآورانه این طرح در طراحی قالب منحصربه‌فرد، پردازش دقیق داستانی و تصویرسازی خلاقانه، و استمرار ارتباط کودک با مفاهیم دینی پس از اجراست. 

وی افزود: اگر این مدل به صورت کامل اجرایی و حمایت شود، می‌تواند به یکی از مؤثرترین الگوهای آموزش دینی کودکان تبدیل شود.

حجت‌الاسلام رجبی در خصوص ارزیابی و اثرگذاری طرح، بیان کرد: ارزیابی اثرگذاری طرح از طریق پرسش و پاسخ پس از اجرا، بررسی میزان یادگیری مخاطبان، و سنجش تعامل پس از اجرا از طریق محصولات پشتیبان انجام می‌گیرد. 

وی با اشاره به بازخوردهای مثبت دریافت شده، گفت: استقبال کودکان و خانواده‌ها از این طرح بسیار خوب بوده است. حتی در برخی موارد، کودکان پس از شرکت در برنامه، به صورت خودجوش به ساخت و ساز و بازی با محصولات پشتیبان می‌پردازند که نشان‌دهنده تأثیرگذاری عمیق طرح است.

وی در پایان با اشاره به آینده طرح، افزود: طرح مرشدانه با تلفیق هنر، داستان و بازی، گامی نوین در زمینه آموزش دینی کودکان برداشته است. این طرح که با هدف پر کردن فاصله بین ارزش‌های دینی و فرهنگی با محتوای رسانه‌ای امروزی طراحی شده، توانسته است با زبانی کودکانه و تعاملی، سیره اهل بیت (ع) را به نسل جدید منتقل کند. 

حجت‌الاسلام رجبی با تأکید بر نیاز به حمایت بیشتر، گفت: با حمایت نهادهای فرهنگی و مذهبی، می‌توانیم این طرح را به صورت گسترده‌تر اجرا کرده و آموزش دینی کودکان را در آینده، با روش‌هایی جذاب‌تر و کارآمدتر انجام دهیم.

گفتنی است علاقه مندان به این طرح می توانند از طریق شماره تماس 09159121021 و یا تارنمای بوستان غنچه ها به نشانی https://qoncheha.ir با حجت الاسلام رجبی ارتباط برقرار کنند.