شنبه ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ /۱۵ محرم ۱۴۴۴

مسیر

سید محمد باقر آیت میردامادى
در اكثر كتب فقهى و استدلالى یكى از اغسال مستحبه، غسل روز عید نوروز مى باشد و در كتب روائى هم روایات زیادى درباره لزوم اهتمام به غسل در روز نوروز نقل شده است...
نوروز در فقه

استحباب غسل در روز نوروز در كتب فقهى و اجتهادى 
در اكثر كتب فقهى و استدلالى یكى از اغسال مستحبه، غسل روز عید نوروز مى باشد و در كتب روائى هم روایات زیادى درباره لزوم اهتمام به غسل در روز نوروز نقل شده است كه به بعضى از آنها اشاره مى گردد:
۱ـ در كتاب وسائل الشیعه جلد ۲ صفحه ۴۲۸ بابى را با عنوان: باب استحباب غسل یوم النیروز افتتاح فرموده و در باب روایتى نقل مى كند كه محمد بن الحسن از معلى ابن خنیس از امام صادق علیه السلام در روز نوروز كه حضرت فرمودند:
اذا كان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابك
در روز عید نوروز غسل بنما و بپوش بهترین و پاكیزه ترین لباسهاى خود را.(۲)
۲ـ در كتاب المهذب كه از كتب فقهى قدیمه است احمد ابن فهد از معلى ابن خنیس همین روایت را نقل مى نماید.
۳ـ در كتاب مصباح المتهجد مؤلف این كتاب صفحه ۵۹۱ نقل مى كند عن المعلى ابن خنیس:
عن مولانا الصادق علیه السلام فی یوم النیروز قال: اذا كان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابك و تطیب بالطیب طیبك.
امام صادق علیه السلام فرمودند وقتى روز نوروز رسید شما غسل كن و بپوش پاكیزه ترین لباست را و خود را خوشبو كن به بهترین عطرها.
۴ـ در كتاب الجامع للشرایع صفحه ۳۳ اغسال مستحبه را ذكر مى كند دنباله او اضافه مى فرماید : و غسل یوم نیروز الفرس و غسل المولود.
۵ـ علامه حلى در كتاب القواعد جلد اول صفحه ۳ مى فرماید:
یستحب الغسل للجمعة من طلوع الفجر الى الزوال و الغدیر و المباهلة و عرفة و نیروز الفرس و غسل الاحرام.
مستحب است غسل روز جمعه از طلوع فجر تا اذان ظهر و غسل روز عید غدیر و روز مباهله با نصاراى نجران و روز عرفه و روز عید نوروز عجم و غسل احرام.
۶ـ مرحوم شهید در كتاب الدروس صفحه ۲ نقل مى فرماید: از جمله غسلهاى مستحب:
لیلة الفطر و یومی العیدین و لیلتی نصف رجب و شعبان و یوم المبعث و المولد و الغدیر و الترویة و عرفة و الدحو و المباهلة و النیروز لخبر المعلى.
ابوریحان بیرونى روز عید نوروز دست از كار مى كشید.
۷ـ و در كتاب البیان صفحه ۴ بعد از ذكر استحباب غسل جمعه و بحث مفصل پیرامون وقت انجام او مى فرماید:
و لیلة الفطر و العیدین و المولد و المبعث و الغدیر و الدحو و المباهلة و عرفة و الترویة و النیروز.
از جمله غسلهاى مستحب غسل شب عید فطر و روز عید فطر و قربان و روز ولادت پیامبر و مبعث آن حضرت و عید غدیر و روزهاى دحوالارض و مباهله و عرفه و ترویه و عید نوروز است.
۸ـ در كتاب الذكرى مرحوم شهید در صفحه ۲۳ مى فرماید:
و لیلة نصف رجب و المبعث مشهوران و لم یصل الینا خبر فیهما و نوروز الفرس رواه المعلى بن خنیس عن الصادق علیه السلام.
از جمله اغسال مستحبه غسل نیمه رجب و ۲۷ رجب مبعث پیامبر صلى الله علیه و آله مى باشد كه مشهور است. ولى خبرى به ما نرسیده و همچنین مستحب است غسل روز نوروز، روایت نموده استحباب آن را معلى بن خنیس.
۹ـ مرحوم شهید ثانى در كتاب «شرح لمعه» صفحه ۳۴ نقل مى نماید:
و كذا یستحب الغسل للجمعة و العیدین و فرادى رمضان و لیلة الفطر و لیلتی نصف رجب و شعبان و المبعث و الغدیر و المباهلة و عرفة و نیروز الفرس.
و همچنین مستحب است غسل روز جمعه و عید فطر و قربان و روزهاى فرد رمضان و شب عید فطر و شب نیمه رجب و شعبان و عید مبعث و روز غدیر و مباهله و عرفه و نوروز عجم.
۱۰ـ در كشف اللثام جلد ۱ صفحه ۱۱ مى فرماید:
و نیروز الفرس كما فی المصباح الشیخ و الجامع لقول الصادق علیه السلام فی خبر المعلى اذا كان یوم النیروز باغتسل «الخبر».
از جمله غسلهاى مستحب غسل عید نوروز عجم است همچنانكه در مصباح شیخ و جامع نقل كرده اند به واسطه فرمایش امام صادق علیه السلام در خبرى كه معلى ابن خنیس از آن حضرت نقل كرده كه حضرت فرمودند در روز نوروز غسل انجام ده.
۱۱ـ در كتاب حبل المتین صفحه ۸۰ نقل مى كند:
و هی غسل العیدین و المبعث و الغدیر و النیروز و الدحو و الجمعة و المباهلة.
از جمله غسلهاى مستحب غسل روز عید فطر و عید قربان است و همچنین عید مبعث و غدیر و نوروز و دحوالارض و روز جمعه و مباهله با نصاراى نجران ۲۵ ذى القعده الحرام.
۱۲ـ در كتاب الحدائق جلد ۴ صفحه ۲۱۲ مى فرماید:
و منها الغسل یوم النیروز لما رواه الشیخ فی المصباح عن المعلى بن خنیس عن الصادق علیه السلام قال: اذا كان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابك الحدیث.
یعنى از جمله غسلهاى مستحب غسل عید نوروز است به واسطه آنكه روایت كرده شیخ در مصباح از معلى بن خنیس از امام صادق علیه السلام كه فرمودند وقتى روز عید نوروز رسید پس غسل كن و پاكیزه ترین لباسهایت را بپوش.
۱۳ـ مرحوم علامه فهّامه شیخ محمد حسن در كتاب جواهر الكلام، جلد ۵ صفحه ۴۰ مى فرماید :
قلت و قد بقى زیادة على ما ذكرته و ذكر المصنف بعض الاغسال الزمانیة كغسل یوم دحو الارض و یوم نیروز الفرس و یوم تاسع ربیع و اما غسل النیروز فعلى المشهور بین المتأخرین بل لم اعثر على مخالف فیه لخبر معلى ابن خنیس عن الصادق المروى عن المصباح و مختصره اذا كان یوم النیروز فاغتسل الخبر.
باقى مانده است علاوه بر آنچه را ذكر كردیم بعضى غسلهائى كه زمان معینى دارد مانند غسل روز دحو الارض و روز نوروز عجم و روز نهم ربیع الاول و اما غسل روز عید نوروز بنابر مشهور بین علماء متأخرین مستحب است و من به فتواى مخالفى در این مورد دست نیافتم بلكه همه متأخرین اتفاق دارند بر استحباب غسل در روز نوروز به واسطه روایتى كه معلى ابن خنیس از امام صادق علیه السلام نقل كرده و در كتاب المصباح ضبط شده و مختصر آن روایت این است كه حضرت صادق علیه السلام فرمودند وقتى روز عید نوروز آمد تو غسل بنماى.
و دنباله این مطلب مرحوم صاحب جواهر روایت معلى ابن خنیس را به طور تفصیل ذكر مى كند و در خاتمه مى فرماید:
و لا وجه للمناقشة بعد ذلك فی السند و غیره كما لا وجه للمعارضة بما عن المناقب.
هیچ وجهى براى مناقشه كردن در سند و غیر سند این روایت معلى ابن خنیس نیست (یعنى سند روایت صحیح است)، كما اینكه وجهى براى تعارض بین این روایت و روایت منقول در مناقب كه از امام موسى بن جعفر علیه السلام نقل مى كند، ندارد.(۳)
زیرا این روایت منقول از موسى ابن جعفر قصور از اداء مطلب دارد و صراحت ندارد و علاوه بر این حمل بر تقیه شده است كما اینكه عده اى از فقهاء، همین مسئله احتمال تقیه را در مورد این حدیث داده اند و اجمالا مرحوم صاحب جواهر از روایت معلى بن خنیس دفاع مى كند و فضیلت و برترى روز نوروز را ثابت و استحباب غسل را در آن روز فتوى مى دهد.
در روز عید نوروز براى حضرت على علیه السلام هدیه اى آوردند حضرت سؤال كردند: اینها چیست؟ عرض كردند: یا امیر المؤمنین امروز روز نوروز است و این هدیه به مناسبت نوروز است. حضرت فرمودند همیشه از این كارها بكنند هر روزتان نوروز باد. و روایت شده كه حضرت فرمودند هر روز ما نوروز است.
۱۴ـ مرحوم شیخ بهاء الدین عاملى در كتاب جامع عباسى (صفحه ۱۱) كه رساله عملیه ایشان بوده است مى فرماید:
یازدهم از غسلهاى مستحب غسل روز نوروز است.
۱۵ـ مرحوم سید الفقهاء و المجتهدین آیت الله العظمى سید محمد كاظم طباطبایى در عروة الوثقى جلد ۱ صفحه ۴۶۱ مى فرماید:
الحادى عشر الغسل یوم النیروز
یازدهم از غسلهاى مستحب غسل روز عید نوروز است.
۱۶ـ در كتاب شریف المتهجد نقل مى كنند:
روى المعلى بن خنیس عن مولانا الصادق علیه السلام فی یوم النیروز قال اذا كان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابك و تطیب باطیب طیبك و تكون ذلك الیوم صائما.. الخبر.
معلى بن خنیس از امام صادق علیه السلام نقل كرده كه حضرت فرمودند: در روز عید نوروز غسل كن و پاكیزه ترین لباست را بپوش و خود را معطر كن به بهترین عطرها و در این روز روزه بگیر.

 

منبع: نوروز چه روزیست؟، سید محمد باقر آیت میردامادى
-----------------------------
پی نوشت:

۲ـ و در جلد ۴ حدائق صفحه ۲۱۲ همین روایت عیناً نقل گردیده است.
۳ـ در كتاب وسائل الشیعة جلد ۷ صفحه ۳۴۶ مى فرماید:
محمد ابن الحسن فی المصباح عن المعلى بن خنیس عن الصادق علیه السلام فی یوم النیروز اذا كان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابك و تطیب باطیب طیبك و تكون ذالك الیوم طائما.

ارتباط در ایتا