توحید، عقل‌گرایی و محبت؛ سه اصل اساسی در تربیت اسلامی

به گزارش خبرنگار بلاغ، حجت‌الاسلام والمسلمین سعید روستاآزاد، معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی، در جلسه افتتاحیه دوره آموزشی تربیت اسلامی کودک و نوجوان، ضمن خیرمقدم به شرکت‌کنندگان این دوره، اظهار کرد: امیدوارم این دوره که آغاز کرده‌اید و بنا دارید آن را به پایان برسانید، منشأ خیر و برکت و موجب پویایی هرچه بیشتر برنامه‌های فردی، جمعی و اجتماعی شما باشد.

وی همچنین از تلاش‌های آقای سلیمانی، رئیس مرکز آموزش‌های کاربردی و همکاران این مرکز در برگزاری دوره تقدیر کرد و افزود: امیدوارم این زحمات مورد رضایت حضرت حق و مورد توجه و عنایت حضرت صاحب‌الزمان(عج) قرار گیرد.

تربیت دیگران بدون تربیت نفس امکان‌پذیر نیست
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی در ادامه با بیان اینکه تربیت، امری الهی و پیامبرگونه است، گفت: موضوع رشد، ارتقا و تربیت انسان، از مهم‌ترین مأموریت‌های انبیای الهی بوده است؛ اما این امر محقق نمی‌شود مگر اینکه انسان ابتدا نفس و ذات خود را تربیت کند.

حجت‌الاسلام روستاآزاد افزود: مهم‌ترین کار پیامبران الهی، تربیت نفوس و ایجاد انقلاب درونی و فکری در انسان‌ها بود. بنابراین اگر انسان بخواهد در جایگاه مربی قرار گیرد و دیگران را در مسیر رشد و تربیت دستگیری کند، باید ابتدا از خودش آغاز کرده باشد.

وی با اشاره به روایت امیرالمؤمنین(ع) درباره ضرورت خودسازی مربی پیش از تعلیم دیگران اظهار کرد: حضرت امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: «مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْیَبْدَأْ بِتَعْلِیمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِیمِ غَیْرِهِ»؛ کسی که خود را پیشوای مردم قرار می‌دهد، باید پیش از تعلیم دیگران، از تعلیم و تربیت خویش آغاز کند.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به خاطره‌ای از مرحوم آیت‌الله نجومی ادامه داد: نقل شده است که رهبر شهید در سفری به کرمانشاه، از آیت‌الله نجومی خواستند این روایت را با خطی زیبا برای ایشان بنویسد. بعداً ایشان فرموده بودند که از زمانی که آیت‌الله نجومی این روایت را نوشت، آن را در کتابخانه منزل نصب کرده‌ام و هر روز آن را می‌خوانم و مورد توجه قرار می‌دهم.

حجت‌الاسلام روستاآزاد تأکید کرد: اگر انسان خود را تربیت نکند، نمی‌تواند دیگران را در این مسیر دستگیری کند. انسان باید ابتدا خودش را مورد مواخذه و تربیت قرار دهد و اگر این موضوع رعایت شود، خدای متعال برکات، نعمات و آثار خیر اخلاص، توجه به خدا و ایمان را بر افعال و زبان انسان جاری خواهد کرد.

توحید؛ محور اساسی تربیت اعتقادی
وی در ادامه به محور دوم سخنان خود اشاره کرد و گفت: بخش قابل توجهی از تربیت اسلامی به تربیت اعتقادی بازمی‌گردد و در طرحی که دوستان به عنوان الگو و نمونه‌ای برای تربیت اعتقادی آماده کرده‌اند، یکی از مبانی اصلی، بلکه اصلی‌ترین توجه، مسئله توحید و توجه به اصول دین است.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی افزود: هنگامی که از اصول دین، اصول مذهب و اصول انسانیت سخن می‌گوییم، نخستین موضوعی که مورد توجه قرار می‌گیرد، توحید است. توحید و یقین به توحید یعنی انسان باور داشته باشد که «لا مؤثر فی الوجود إلا الله.»

وی تصریح کرد: اگر مربی بتواند خودش این حقیقت را باور کند که در این عالم هیچ مؤثری جز خدا وجود ندارد و سپس بتواند این باور را به مخاطب منتقل کند، یک انقلاب حقیقی در وجود انسان اتفاق خواهد افتاد.

حجت‌الاسلام روستاآزاد با اشاره به شخصیت امام خمینی(ره) و رهبر شهید به عنوان نمونه‌هایی از باور عمیق به توحید گفت: امام خمینی(ره) و قائد شهید دو نمونه زنده از افرادی هستند که توحید و باور به خدا را در وجود و جان خود ساری و جاری کردند و توانستند این باور را به دیگران نیز منتقل کنند.

وی ادامه داد: اتفاقی که در عالم به دست امام خمینی(ره) و رهبر شهید رقم خورد، یک امر عادی و معمولی نیست؛ اینکه انسان‌هایی با ملیت‌ها، گرایش‌ها و شرایط مختلف، پیام این بزرگان را می‌شنوند و به آن لبیک می‌گویند، نشان‌دهنده قدرت باور و اعتقادی است که در وجود آنها شکل گرفته بود.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به جمله معروف امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند»، اظهار کرد: این جمله در شرایطی بیان شد که کشور از نظر امکانات و تجهیزات نظامی در وضعیت امروز قرار نداشت و حتی در تأمین برخی امکانات اولیه با مشکل مواجه بود؛ اما این سخن از یک باور عمیق به خدا و نترسیدن از غیر خدا سرچشمه می‌گرفت.

وی افزود: همچنین در روزهای منتهی به شهادت رهبر شهید، این تعبیر مطرح شد که ناو هواپیمابر خطرناک است، اما خطرناک‌تر از آن قدرتی است که می‌تواند آن ناو را به قعر دریا بفرستد. شاید در زمان بیان این سخنان، برخی آن را باور نمی‌کردند، اما هنگامی که این سخنان از یک اعتقاد عمیق سرچشمه بگیرد، خدای متعال زمینه تحقق آن باور را فراهم می‌کند.

حجت‌الاسلام روستاآزاد خاطرنشان کرد: شاید یکی از مهم‌ترین مباحث در حوزه تربیت، کشف فرمول و شیوه انتقال باور به خدا، باور به توحید و باور به اینکه هیچ مؤثری جز خدا در عالم وجود ندارد، باشد؛ یعنی هم این حقیقت را خودمان کشف و باور کنیم و هم بتوانیم آن را به مخاطب منتقل کنیم.

انسان در نگاه قرآن؛ خلیفه خدا و عبد عاقل
وی با اشاره به تفاوت نگاه فلسفی و قرآنی به انسان گفت: در گذشته، انسان را در منطق به «حیوان ناطق» تعریف می‌کردند، اما وقتی به قرآن کریم نگاه می‌کنیم، قرآن انسان را صرفاً حیوان ناطق نمی‌داند، بلکه انسان را خلیفه خدا، عبد و عبد عاقل معرفی می‌کند.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی ادامه داد: مربی در چنین جایگاهی تلاش می‌کند انسان را از وضعیت حیرانی، تحیر و سرگردانی خارج کند و به جایگاهی برساند که در آن بتواند حقیقت وجودی خود را بشناسد و مسیر رشد و تعالی را طی کند.

عقل‌گرایی؛ سدی در برابر خرافه و موهومات
حجت‌الاسلام روستاآزاد در ادامه با اشاره به محور دیگری از تربیت اسلامی اظهار کرد: در کنار توجه به توحید، یکی از اولویت‌های مهم در تربیت، عقل‌گرایی و توجه به عقل است.

وی افزود: ما موظفیم توحید را با همه ابعاد آن، از جمله توحید ربوبی، توحید صفاتی و توحید اسمایی مورد توجه قرار دهیم و به این باور برسیم که همه چیز به دست خدای متعال است؛ اما در کنار آن، باید به عقل و تعقل نیز توجه جدی داشته باشیم.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به آسیب‌های ناشی از فاصله گرفتن از عقل و استدلال گفت: در دوره‌های اخیر، به دلیل کم‌توجهی به موضوع عقل، آسیب‌های زیادی را مشاهده کرده‌ایم.

وی تأکید کرد: مربی باید متربی را به عقل، استدلال و برهان وادار کند تا مسیر تربیت او به سمت خرافه، خواب محوری و موهومات منحرف نشود.

حجت‌الاسلام روستاآزاد با اشاره به برخی جریان‌های انحرافی خاطرنشان کرد: حتی در میان برخی افراد حوزوی و متدین، مواردی از درگیری با موهومات و خرافات مشاهده می‌شود. این مسئله نشان می‌دهد که در تربیت باید به تعقل و تفکر توجه جدی داشته باشیم.

وی با اشاره به تأکید روایات اسلامی بر جایگاه عقل گفت: در روایت آمده است: «أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْعَقْلُ»؛ عقل جایگاه بسیار مهمی در منظومه معارف اسلامی دارد و اگر در تربیت به این اصل توجه بیشتری داشته باشیم، آثار و فواید آن را در رشد و ارتقای متربی مشاهده خواهیم کرد.

محبت؛ راهی برای پیوند قلبی انسان با خدا
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی در ادامه سخنان خود، محبت را یکی دیگر از اصول مهم در تربیت اسلامی دانست و گفت: در موضوع مربیگری و تربیت اسلامی، مسئله محبت بسیار قابل توجه است؛ هم محبت میان مربی و متربی و هم ایجاد و پرورش محبت به خدای متعال در قلب مخاطبان.

حجت‌الاسلام روستاآزاد با اشاره به روایتی از امام باقر(ع) اظهار کرد: در این روایت آمده است که خدای متعال به حضرت موسی(ع) فرمود: «أَحْبِبْنِی وَ حَبِّبْنِی إِلَى خَلْقِی»؛ یعنی هم مرا دوست داشته باش و هم کاری کن که محبوب خلق من باشم.

وی ادامه داد: حضرت موسی(ع) از خداوند پرسید چگونه محبت خود را در دل بندگان قرار دهم؟ خداوند فرمود: «فَذَکِّرْهُمْ نِعْمَتِی وَ آلَائِی»؛ نعمت‌ها و احسان‌های مرا به آنان یادآوری کن، چراکه انسان‌ها جز خیر از خداوند چیزی ندیده‌اند.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی افزود: این روایت یک راهکار مهم تربیتی را در اختیار ما قرار می‌دهد و آن این است که در مسیر تربیت، کاری کنیم بندگان خدا، خدا را دوست داشته باشند، با او ارتباط قلبی برقرار کنند و خداوند را محبوب خود بدانند.

وی با اشاره به روایات مربوط به محبت اهل‌بیت(ع) خاطرنشان کرد: در روایات آمده است «هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ»؛ آیا دین چیزی جز محبت است؟ همچنین درباره امام حسین(ع) روایت شده است که در قلب مؤمنان حرارتی نسبت به آن حضرت وجود دارد که هرگز خاموش نمی‌شود.

حجت‌الاسلام روستاآزاد افزود: این محبت به امام حسین(ع) و اهل‌بیت(ع) یکی از شاخص‌های ایمان و نشانه استقرار ایمان در قلب انسان است؛ بنابراین اگر بتوانیم محبت خدا و محبت محبوبان خدا، یعنی اهل‌بیت(ع)، را در دل متربیان ایجاد و تقویت کنیم، بخش مهمی از مسیر تربیت را پیموده‌ایم.

توحید، تعقل و محبت؛ اصول اساسی تربیت اسلامی
وی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: اگر بتوانیم توحید را در جان و دل مربی و متربی رشد دهیم، عقل‌گرایی را در وجود او نهادینه کنیم و محبت به خدا و محبوبان خدا را در قلب او بنشانیم و رشد دهیم، بخش مهمی از مسیر تربیت را طی کرده‌ایم.

معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه‌های نوین دفتر تبلیغات اسلامی تصریح کرد: اینها شاید همه اصول تربیت اسلامی نباشد، اما از جمله محورهای مهم و قابل توجهی است که باید مورد اهتمام قرار گیرد تا درگیر الفاظ و ظواهر نشویم و از اصول اساسی تربیت غفلت نکنیم.

حجت‌الاسلام روستاآزاد با تأکید بر اینکه توحید، محبت به خدا و اهل‌بیت(ع) و توجه به عقل و برهان از اصول اساسی تربیت اسلامی است، اظهار کرد: امیدوارم شما عزیزانی که در کنار اشتغالات درسی و غیردرسی، زمانی را برای موضوع بسیار مهم تربیت اختصاص داده‌اید، این مسیر را با عزمی راسخ، توان مناسب و وقت‌گذاری شایسته طی کنید.

وی در پایان خاطرنشان کرد: حضور شما در این دوره، مشوق بنده و همکارانم است تا توجه بیشتری به این دوره و دوره‌های مشابه داشته باشیم و امیدواریم در آینده بتوانیم از وجود شما در عرصه تبلیغ بهره ببریم و استفاده کنیم.

حجت‌الاسلام روستاآزاد ابراز امیدواری کرد: تلاش و زحمتی که در این مسیر متحمل می‌شوید، مورد رضایت حضرت ولی‌عصر(عج) قرار گیرد و حضرت دعاگوی همه شما عزیزان باشد.