تحلیل سه خصیصه برجسته بانو «حدیثه» مادر امام عسکری علیه السلام

پایگاه اطلاع رسانی بلاغ| تحلیل سه خصیصه برجسته بانو «حدیثه» مادر امام عسکری علیه السلام

نگارنده: «مبلغ نخبه حجت الاسلام و المسلمین سید محمدتقی قادری»

هشتم ربیع الثانی مقارن با میلاد خجسته امام عسکری علیه السلام است، جا دارد دلدادگان به آن حضرت به معرفت و شناخت ابعاد وجودی مادر آن حضرت، بانو «حدیثه» بپردازند که چگونه زمینه و بستر چنین توفیق بزرگی برایش فراهم شد که همسر امام هادی، مادر امام حسن عسگری و جده حضرت بقیه الله علیهم السلام باشند، از همین رو در این یاداشت کوتاه به تحلیل اجمالی چند خصیصه کلیدی و برجسته آن حضرت خواهیم پرداخت.

***********

۱- «جامع همه کمالات»

نخستین خصیصه ای که «ام الحسن» را به مرتبه «جده» رساند و توانست چنین جایگاهی بس رفیع و بلند در بین اهل بیت کسب کند «جامع همه کمالات» و برخوردار همه «فضائل اخلاقی» بوده است، چرا که در منابع تاریخی و روایی امده است که آن حضرت دارای چند اسم یالقب چون: «حُدَیْث، حُدَیْثه، سَلیل، سَمانه و سوسَن: الارشاد، شیخ مفید، ج 2، ص 301» بوده است، هر چند لقب و اسم متعدد داشتن در ان عصر متعارف بود ولی باتوجه به شکل گیری این شخصیت در بیت ولایت و امامت نمی توان اسامی و لقب متعدد داشتن برای جده را امرمتعارف و عادی دانست، بلکه هرکدام از این القاب و اسامی با توجه به بار معانی که دارند بیانگر و نشانه بروز و ظهور کمالی از کمالات آن حضرت است، به این معنا از آن جهت حضرت را «حُدَیْث، حُدَیْثه» نام نهادندچون خوش کلام و سخن بودند، و از این جهت به آن حضرت «سَمانه» نام نهاده بودند و صدایش می کردند چون دارای مقام و مرتبه بالائ در بیت ولایت و امامت برخوردار بود که عروس امام جواد، همسر امام هادی، مادر امام حسن عسکری و جده امام زمان علیهم السلام بوده است و آن حضرت به این دلیل «سلیل» اسم یا لقب گذاشتند چون در برخورد اجتماعی نشان می داد که بزرگ زاده است و از خانواده بزرگ برخاسته است چرا که در برخی گزارشات منابع امده است «که او پادشاه زاده بود که در یکی ازجنگ های عباسیان با رومیان به اسارت مسلمین در امده بود: منتهی ‌الآمال، ج۲، ص۴۴۹، زندگانی عسکریّین (علیه‌السّلام)، ج۲، ص۱۳».
و چون از لطافت روحی و اخلاقی برخوردار بود تعبیری جز گل نام نهادن نداشت به همین دلیل «سوسن» ملقب شده بود، و این جامعیت درکمالات بوده است با اینکه به عنوان کنیز وارد زندگی امام جواد علیه السلام شده بود وی را به این مرتبه از شایستگی ترقی داد که امام جواد علیه السلام وی را برای همسری فرزندش امام هادی علیه السلام برگزیند.

***********

۲- «مظهر تمام نمای عفت وپاکدامنی»

خصیصه دوم «ام الحسن» که امام هادی علیه السلام آن حضرت را توصیف نمود، خصیصه «عفت و پاکدامن » و مظهر تجلی «حجاب و پوشش» از نامحرمان است، چرا که در گزارش منابع تاریخی امده است، زمانی که حُدَیثه به محضر امام هادی علیه السلام رسید، آن حضرت (در ستایش و مدح او) فرمود: «سَلِیلٌ مَسْلُولَةٌ مِنَ الآفَاتِ وَ الْعَاهَاتِ، وَ الأَرْجَاسِ وَ الأَنْجَاسِ؛ سلیل از بدی ها، پلیدی ها، زشتی ها، ناپاکی ها و آلودگی ها پاک و عاری است: إثبات الوصیة لعلی بن أبی طالب، ص ۲۴۴»

چنین شهادتی نشانه ازعفت و پاکدامنی از این بانوی بلند مرتبه است که با وجود حضور در متن جامعه، این حضور بگونه ای بوده که مردان شخصیت وی را می دیده اند نه شخص وی را و به همین دلیل با کاروانی که مردان هم در آن حضورداشتند از سامراء برای تشرف به مکه می رفتند چرا که درگزارش تاریخی امده است: «در سال 260ه.ق مادر امام عسکری با حضرت صاحب(عج) به مکه مشرف شد، در حالی که «ابوعلی احمد بن محمد بن مطهر» عهده دار و متولّی مایحتاج آنها و وکیل حضرت بود:بحار الانوار، ج 50، ص 335»
و همین«پاکی و عفت» که چنین لیاقت و شایستگی در بانو«سمانه» به وجود اورد آخرین حلقه امامت حضرت بقیه الله الاعظم ارواحناله الفد اء از نسل وی باشد و حضرت امام هادی علیه خطاب به وی بشارت دهد که: «سَیَهَبُ اللَّهُ حُجَّتَهُ عَلَی خَلْقِهِ یَمْلَأُ الأَرْضَ عدْلاً کمَا ملِئَتْ جَوْراً؛ به زودی خداوند (از دامن و نسل سلیل) حجت الهی بر خلق خود (مهدی موعود علیه السلام) را عطا می کند. او زمین را از عدل و داد پر می نماید، همان طور که از جور و ستم پر شده باشد. (إثبات الوصیة لعلی بن أبی طالب، ص ۲۴۴»

***********

۳- «وکیل امام علیه السلام»

سومین خصوصیت جده «پناهگاه و مفزع شیعیان» و «وکیل امام حسن عسکری علیه السلام» است، به این معنا در اوج غربت شیعیان و تحت نظر بودن امام حسن عسکری علیه السلام و نیز آغاز غیبت صغرا، وی «مفزع و پناهگاه شیعه» بوده است و آنان را از نظر فکر و باور ایمانی حمایت می کرد، چرا که احمد بن ابراهیم می گوید: «من در سال 262 (یا 282) در مدینه نزد حکیمه (حلیمه یا خدیجه) دختر امام جواد و خواهر امام هادی(ع) رفتم و از پشت پرده با وی سخن گفتم و سؤالات دینی را پرسیدم. بین من و عمّۀ امام عسکری علیه السلام گفتگویی صورت گرفت:

برایم بفرمایید که امروزه، شما به امامت چه کسی معتقد هستید؟ پسر حسن بن علی(ع) (سپس نامش را بیان فرمود).

خداوند مرا فدای شما گرداند! آیا شما ایشان را دیده یا خبرش را شنیده اید؟

من شنیده ام؛ چراکه امام عسکری علیه السلام در نامه ای به مادرش موضوع ولادت و امامت پسرش را خبر داده است.

اکنون آن کودک کجاست؟ پنهان است (زیرا جانش از سوی حکومت عباسی در معرض خطر می باشد).

«إِلَی مَنْ تَفْزَعُ الشِّیعَةُ»؛ پس اکنون شیعیان به چه کسی پناه ببرند؟- «فَقَالَتْ لِی: إِلَی الْجَدَّةِ أُمِّ أَبِی مُحَمَّدٍ؛ به مادربزرگش، ام ابی محمد.» یعنی الآن من باید به کسی اقتدا کنم که وصیّ او، یک خانم می باشد؟

آری! شما در این شرایط، به شیوۀ امام حسین علیه السلام عمل کنید؛ چراکه آن حضرت در ظاهر، خواهرش زینب(ع) را به عنوان وصیّ انتخاب کرده بود، در حالی که ایشان هر آنچه امام سجاد علیه السلام از علم الهی بیان می فرمود، انجام می داد و گفتار و رفتار وی، مستند به دانش حضرت بود و فلسفۀ این کار، حفاظت از وجود مقدس امام سجاد علیه السلام بوده است.

راوی در ادامه می گوید: حکیمه خاتون(ع) به من فرمود: همانا تو جزء محدّثان هستی! مگر شما گروه راویان این حدیث را نقل نمی کنید که: «اِنَّ التّاسِعَ مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ علیه السلام یُقْسَمُ میراثُهُ وَ هُوَ فِی الْحَیاةِ؛ به درستی نهمین فرزند از نسل امام حسین علیه السلام (حضرت مهدی علیه السلام) میراث و اموالش بین بستگانش تقسیم می شود، در حالی که وی زنده است. کمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص 507»

این گزارش بیانگر جایگاه و منزلت بانوی حدیثه است که در آن شرایط سخت «وکیل امام» و «مفزع و پناهگاه» شیعیان بوده است و آنان را از انحراف از خط ولایت و امامت حفظ و حراست می نمودند.

از همین رو استاد شهید مطهری در عظمت و تجلیل همین خصیصه استثنایی بانو «جده و ام الحسن» می فرمایند: «تنها جدّه بودن سبب شهرتش نشد، مقامی دارد، عظمتی دارد، جلالتی دارد، شخصیتی دارد که بعد از امام عسکری علیه السلام «مَفْزَعُ الشّیعه» بود؛ یعنی ملجأ شیعه، این بزرگوار بود. قهراً در آن وقت چون امام عسکری علیه السلام 28 ساله بوده اند که از دنیا رفته اند، علی القاعده مطابق سنّ امام هادی علیه السلام هم حساب بکنیم، زنی بین پنجاه و شصت (ساله) بوده است. این قدر زن باجلالت و با کمالی بوده است که شیعه هر مشکلی برایش پیش می آمد، به این زن عرضه می داشت.»

شهید مطهری(ره) بعد از نقل فرمایش حکیمه خاتون(ع) می گوید: «...وصیّ امام عسکری علیه السلام در باطن، این فرزندی است که مخفی است؛ ولی در ظاهر که نمی شد بگوید وصیّ من اوست. در ظاهر وصیّ خودش را این زن با جلالت قرار داده است سیری در سیره ائمه(ع)، ص218.»