رفتن به محتوای اصلی

دین‌داری

بازآرایی مرجعیت نهاد دین؛ چندمرجعی‌شدن مخاطبان، ظهور بازیگران جدید و تحول رسانه‌ها

Submitted by 1361529725 on
آیا مرجعیت دینی در حال افول است یا با آرایشی جدید بازتوزیع می‌شود؟ گسترش رسانه‌های دیجیتال، ظهور بازیگران جدید و تنوع نیازهای مخاطبان، ساختار سنتی مرجعیت دینی را با تحول مواجه کرده است. در این وضعیت، مخاطبان ممکن است برای نیازهای معرفتی، آیینی، عاطفی و اجتماعی خود به مراجع متفاوتی رجوع کنند. ازاین‌رو، کاهش مراجعه به نهادهای سنتی لزوماً به معنای زوال اقتدار آنان یا انتقال کامل مرجعیت به بازیگران جدید نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه تفکیک کارکردها و شکل‌گیری الگویی چندمرکزی از مرجعیت باشد. این یادداشت با بررسی ابعاد مختلف اقتدار دینی و نقش روحانیت، مداحان، روشنفکران دینی و کنشگران رسانه‌ای، تفاوت میان محبوبیت، نفوذ اجتماعی و صلاحیت معرفتی را تبیین می‌کند. همچنین نشان می‌دهد که آینده مرجعیت دینی بیش از بازگشت به انحصار گذشته، به بازسازی اعتماد، تقویت توان ارتباطی، حفظ اعتبار تخصصی و بازتعریف نسبت میان بازیگران مختلف در میدان متکثر دین وابسته است.

تحولات دین‌داری در ایران؛ نقش سن، نسل و دوره

Submitted by 1361529725 on
آیا تفاوت دین‌داری جوانان و سالمندان، نشانه شکاف نسلی و تغییر پایدار نگرش‌های دینی در جامعه ایران است؟ پایین‌تر بودن برخی شاخص‌های دین‌داری در میان جوانان، گاه به فاصله‌گرفتن نسل جدید از دین تعبیر می‌شود؛ درحالی‌که چنین نتیجه‌گیری‌ای بدون شناخت منشأ تفاوت‌ها می‌تواند گمراه‌کننده باشد. مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهند که تغییرات دین‌داری ممکن است از سه عامل متفاوت ناشی شوند: سن و مراحل زندگی، تجربه‌های تاریخی و اجتماعی نسل‌ها، و تحولات عمومی یک دوره تاریخی. هرکدام از این عوامل، تبیین متفاوتی از وضعیت کنونی و آینده دین‌داری ارائه می‌کنند. این یادداشت با بررسی شواهد پژوهشی داخلی و بین‌المللی، محدودیت‌های تفسیر نسلی از تغییرات دین‌داری را واکاوی کرده و پیامدهای آن را برای سیاست‌گذاری فرهنگی و تبلیغ دینی توضیح می‌دهد. مسئله محوری آن است که پیش از سخن‌گفتن از شکاف نسلی و طراحی مداخلات فرهنگی، باید روشن شود دقیقاً چه چیزی، در کدام گروه‌ها و تحت تأثیر چه عواملی تغییر کرده است.

تغییر دین‌داری یا تغییر سنجش؟

Submitted by 1361529725 on
آیا تفاوت نتایج پیمایش‌های دینی در سال‌های مختلف، الزاماً نشانه افزایش یا کاهش دین‌داری در جامعه ایران است؟ مقایسه آمارهای مربوط به باورها، مناسک و هویت دینی، بدون توجه به تفاوت در تعریف دین‌داری، شیوه طرح پرسش‌ها، ترکیب نمونه‌ها و شرایط پاسخ‌گویی، می‌تواند به برداشت‌های نادرست از تحولات اجتماعی منجر شود. اعتبار مستقل هر پیمایش نیز لزوماً به معنای قابلیت مقایسه نتایج آن با سایر پیمایش‌ها نیست. این یادداشت با تأکید بر مفهوم «هم‌سنجی»، ضرورت تفکیک تغییر واقعی دین‌داری از تفاوت‌های روش‌شناختی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه تفسیر شتاب‌زده اختلاف آمارها می‌تواند بر سیاست‌گذاری فرهنگی تأثیر بگذارد. راهکار پیشنهادی، ایجاد نظام پایش مستمر و هم‌سنج دین‌داری با شاخص‌های نسبتاً ثابت، روش‌شناسی شفاف و امکان مقایسه معتبر داده‌ها در طول زمان است.

چرا اعتقاد دینی الزاماً به عمل متناظر منتهی نمی‌شود؟

Submitted by 0780983122 on
در مطالعه دین‌داری، فاصله میان آنچه افراد به آن باور دارند و آنچه در عمل انجام می‌دهند، گاه به‌سرعت به ضعف اعتقاد یا سستی التزام دینی نسبت داده می‌شود. پشت این داوری، الگویی خطی قرار دارد: باور دینی باید به رفتار متناسب بینجامد و هرجا رفتار تحقق نیافت، لابد باور نیز از استحکام کافی برخوردار نبوده است. این الگو بخشی از رابطه باور و رفتار را توضیح می‌دهد، اما برای فهم رفتار انسانی بیش از اندازه ساده است.

تبلیغ و بسیج اجتماعی؛ سازوکار اثرگذاری شبکه تبلیغی روحانیت در انقلاب اسلامی

Submitted by 0780983122 on
در تحلیل تبلیغ دینی، تمرکز بر «پیام» می‌تواند بخش مهمی از مسئله اثرگذاری را پنهان کند. پیام زمانی قدرت اجتماعی پیدا می‌کند که مخاطب برای گوینده نوعی صلاحیت قائل باشد، امکان گردش آن در روابط اجتماعی وجود داشته باشد و دریافت‌کنندگان بتوانند معنای آن را در تجربه مشترک خود بازشناسند.
تمامی حقوق مادی و معنوی محفوظ است © 1404