تغییر دینداری یا تغییر سنجش؟
آیا تفاوت نتایج پیمایشهای دینی در سالهای مختلف، الزاماً نشانه افزایش یا کاهش دینداری در جامعه ایران است؟ مقایسه آمارهای مربوط به باورها، مناسک و هویت دینی، بدون توجه به تفاوت در تعریف دینداری، شیوه طرح پرسشها، ترکیب نمونهها و شرایط پاسخگویی، میتواند به برداشتهای نادرست از تحولات اجتماعی منجر شود. اعتبار مستقل هر پیمایش نیز لزوماً به معنای قابلیت مقایسه نتایج آن با سایر پیمایشها نیست.
این یادداشت با تأکید بر مفهوم «همسنجی»، ضرورت تفکیک تغییر واقعی دینداری از تفاوتهای روششناختی را بررسی میکند و نشان میدهد چگونه تفسیر شتابزده اختلاف آمارها میتواند بر سیاستگذاری فرهنگی تأثیر بگذارد. راهکار پیشنهادی، ایجاد نظام پایش مستمر و همسنج دینداری با شاخصهای نسبتاً ثابت، روششناسی شفاف و امکان مقایسه معتبر دادهها در طول زمان است.
