دینداری فردی و مشارکت دینی جمعی
کاهش حضور در مسجد، نماز جماعت یا دیگر اجتماعات مذهبی معمولاً یکی از نشانههای تغییر وضعیت دینداری جامعه تلقی میشود. چنین برداشتی تا آنجا موجه است که مشارکت جمعی بخشی از حیات دینی را آشکار میکند. مسئله از جایی آغاز میشود که تغییر این مشارکت، بدون بررسی عوامل مؤثر بر آن، به کاهش باور یا التزام دینی افراد نسبت داده شود. حضور در یک اجتماع مذهبی، افزون بر انگیزه دینی، به شرایطی وابسته است که در انجام بسیاری از اعمال فردی ضرورت ندارند.
