سخن‌گفتن از «بحران دین‌داری» غالباً با یک ابهام آغاز می‌شود: دقیقاً چه چیزی دچار بحران شده است؟ کاهش مشارکت در مناسک، تردید در برخی آموزه‌ها، فاصله‌گرفتن از نهادهای دینی، کاهش تعلق هویتی و تضعیف تجربه معنوی، پدیده‌هایی یکسان نیستند؛ هرچند ممکن است هم‌زمان رخ دهند و بر یکدیگر اثر بگذارند. ازاین‌رو، نمی‌توان هر کاهش در عمل دینی را نشانه زوال باور دانست یا هر تردید اعتقادی را به معنای پایان تجربه دینی گرفت. برای فهم دقیق‌تر بحران باید از سنجش جداگانه میزان باور یا عمل فراتر رفت و نسبت میان ساحت‌های مختلف حیات دینی را بررسی کرد.

یکی از مسائل بسیار جدی، بازخوردگیری است؛ اینکه چگونه فرایند تبلیغ را بر اساس واکنش مخاطب اصلاح کنیم. نظام تبلیغ دینی ما به اعتبار پیشینه سنتی‌اش عمدتاً یک‌سویه بوده است. منبری بالای منبر سخن می‌گفته و مردم هم گوش می‌کرده‌اند. البته یک منبری حرفه‌ای همان بالا، از حرکت مردم، نگاه آنها، میزان توجهشان یا اینکه مشغول کار دیگری شده‌اند، بازخورد می‌گرفته است و متناسب با آن سخنش را تنظیم می‌کرده؛ اما این بازخوردگیری روشمند و سازمان‌یافته نبوده است. امروز هم یکی از مهم‌ترین نیازهای نظام تبلیغ دینی ما این است که نظام مشخص و تعریف‌شده‌ای برای بازخوردگیری نداریم.

پرسش راهبردی این است که نهادهای عالی حوزوی و فرهنگی، با مشارکت سازمان‌های تبلیغی و نهادهای حکمرانی فضای مجازی، برای تقویت مرجعیت عملی دین کدام مسیر را برگزینند؟